hammaga salom. Bu maqolamda men boshlanishida faqatgina HTMLdan ozroq bilimga ega bo'lishimga qaramasdan qanday qilib sayt yaratganim, yaratish davomida qanday qiyinchiliklar yuzaga kelgani va bu jarayonda nimalarni o'rganganimni bildirib o'tmoqchiman. Balki bu o'zi sayt yaratmoqchi bo'lganlar uchun asqatib qolar. Shunday qilib, hozirgacha mening nomimda 2 ta domen va 1 ta subdomenli saytim bor.
O'zi menga texnologiyalar yoqadi. Maktab davrida informatika darsida HTML mavzusi chala-chulpa o'tilgan bo'lsada, bu yo'nalishga qiziqqanman. Qachonlardir shaxsiy saytim bo'lishini orzu qilganman. Institutga kirganimdan so'ng italyan tili haqida barcha ma'lumotlar o'zbek tilida yo'q ekanligi va talabalarning deyarli 80% rus tilini yaxshi tushunmasligini (!) bilganimdan so'ng bitta sayt yaratish fikri meni uzoq vaqt tark etmadi. 3-kurs bo'lganimdan keyin sayt yaratishga jiddiy kirishishni boshladim. Bu maqsadda youtubeni, googleni tinch uxlashga qo'ymadim. 0 dan sayt qilish menga to'g'ri kelmasligiga ishonch hosil qilgach internetdan tayyor sayt shablonlarini o'zgartirish niyatiga o'tdim. Ko'plab shablonlar orasida menga yoqqani chiqmagani uchun HUMOCARD.UZ saytini kompyuterimga saqlab oldim. Saytni brauzerdan saqlab olish uning ishlash funksionalligiga o'ta salbiy ta'sir qilishini bilardim, lekin baribir shu ishga qo'l urdim.
Humocardning sayti
Initalia.uz saytining bosh va asosiy sahifasi
Saqlab olingan sahifalarni va ularga bog'langan CSS va JSlarni tadqiq qilishni boshladim. Rostini aytsam, boshida juda qiyin bo'ldi, tushunmaysan, sen xohlagan narsa chiqmaydi. ChatGPT u vaqtda yo'q edi (bo'lsa ham hech kim bilmas edi). Sayt yasatish qimmatga tushadi, tanishlaring esa hech nima o'rgatmaydi. Asta-sekin HTMLiga ham, CSSga ham tushuna boshladim. Javascript deganlarini esa hozir ham tushunmayman. Bu terminlar nima bo'ldi deganlar uchun jaydari tilda tushuntiraman: saytni xuddi bir yog'och stulga o'xsahtsak, HTML - bu stulning tarkibiy qismi: oyoqlari, yog'och qismlari, mixlar; CSS - stulni kursiga aylantiruvchi vositalar, ya'ni yog'och stulni laklamoqchi bo'lsangiz, yog'och qismlarni metallga, taxta suyang'ichini yumshoq, naqsh tushirilgan charmli qilmoqchi bo'lsangiz yoki stulni ko'rinishini o'zgartirmoqchi bo'lsangiz ishlatasiz; JS (javascript) - stulni harakatga keltiruvchi, jonlantiruvchi vositalar. Shunday qilib, stulchangizga g'ildirakni HTML yordamida o'rnatasiz, g'ildirakni ko'rinishini CSS yordamida o'zgartirasiz, g'ildirakni harakatga JS yordamida keltirasiz. Xullas, saytimni funksionallini boshqa saytlardan olingan HTML, CSS, JS kodlar orqali kuchaytirdim.
Saytga domen sotib olish
Saytning u yoq bu yog'ini o'zgartirib andaza holatiga keltirganimda keyin bo'lg'usi saytim uchun DOMEN qidirishga kirishdim. DOMEN - saytingizni internetda topishingiz mumkin bo'lgan shaxsiy manzili, misol.uz ko'rinishida bo'ladi, bundan tashqari SUBDOMENlar ham bo'lib ular domen tarkibidagi kichik saytlarga beriladi va nom.misol.uz ko'rinishida bo'ladi. Men boshida .com, .it, .ru domenlarini tanlamoqchi bo'ldim, lekin ular qimmatga tushardi, shuning uchun o'zimizni .uz domeniga o'tdim. Domenga nom tanlash ham oson bo'lmadi, chunki men xohlagan nomlar allaqachon egallab bo'lingan edi. Bir amallab INITALIA.UZ variantida qoldim. Domenni ro'yxatga olish uchun HOSTMASTER registratorini tanladim, negaki o'sha vaqtda aksiya ketayotgan edi.
Saytni hostingga ulash
Domenni ham o'zimniki qilib oldim, endi domenni hostingga ulashim kerak edi. Aksiya doirasida 3 oy bepul hosting berayotgan edi o'shanda. Aksiya tugashi bilan oyiga 20 mingga aylanishi kerak edi (men uchun juda qimmat edi). Shuning uchun O'zbekistonda o'sha vaqtda mavjud hostinglar ro'yxatini tuzib bir-biriga taqqosladim. Minimal summa evaziga maksimal taklif berayotgan hostinglarni izladim. Negaki, foyda olmaydigan saytim uchun ko'p xarajat qilish menga yoqmasdi (hozir ham shunday. Natijada VCLOUDS hostingini tanladim, chunki oylik 5 ming evaziga 250 mb joy berardi.
Texnik tomonlarini hal qilganimdan so'ng saytimni hostingga joyladim. Saytim ishlashni boshladi. Keyingi masala uni ma'lumotlar bilan to'ldirish edi. Shu qismi og'riqli edi, chunki menda ADMIN PANEL yo'q edi, saytga yangiliklarni HTML kodlar orqali qo'shar edim, bu esa ancha vaqtimni o'g'irlardi. Shunga qaramay saytimni yangi ma'lumotlar bilan boyitdim. Textolite degan kichik admin panel topib olib uladim saytimga, u qandaydir ishimni osonlashtirdi, ammo funksiyalari kamligi chatoq edi.
Saytni reklama qilish
Keyingi bosqich saytimni odamlar topa oladigan qilish edi, ya'ni SEO tomondan ishlov berish. Bu uchun saytimni Google Console'ga, Yandex Vebmasterga, Google Analitikaga, Yandex Metrikaga va WWW.UZga uladim, sahifalar ichini kerak-kerakmas metateglar bilan to'ldirdim, kalit so'zlar bilan to'ldirdim. .HTACCESS, SITEMAP.XML, ROBOTS.TXTlarni uladim saytimga.
Saytimdagi ma'lumotlar mualliflik huquqi bo'lgani (o'zim yozganman yoki tarjima qilganman) uchun ham ko'chirmakashlikni taqiqlab qo'ydim. 3 yil ichida INITALIA.UZ saytimga 3 000 dan ziyod foydalanuvchi tashrif buyurgan ekan. Bu men uchun ulkan raqam, to'g'ri, saytimning auditoriyasi u qadar ko'p emas, chunki italyan tilini o'rganuvchilar, unga qiziquvchilar ko'p emas, lekin baribir shuncha odamning saytimni ko'rishi meni xursand qildi va qilmoqda. Saytimga Google ADS va Yandex reklamani qo'shish orqali ozroq pul ishlamoqchi edim, lekin saytimning asosiy sahifasi o'zbek tilida ekanligi reklama qo'yish imkoniyatini yo'qqa chiqardi.
Men INITALIA.UZ saytim uchun qandaydir rag'bat kutgan edim, hech bo'lmaganda institut tomonidan yoki Yoshlar ittifoqi tomonidan. Lekin chuchvarani xom sanagan ekanman. Ular bunday ishlarga umuman e'tibor berishmas ekan. Institut kanaliga va saytiga saytimni reklama qilish uchun pul ham so'rashdi. Yoshlar ittifoqidan esa sado ham chiqmadi. Hozir universitetda ishlayman, lekin bulardan ham foyda chiqmadi. Ko'nglimni ko'taradigan narsa saytimni ularning yordamisiz ham har yili minglab kishilar ziyorat qilishidir.
2023-yilning 7-yanvar kunida ITALIAN-UZSWLU.UZ saytini ro'yxatdan o'tkazdim. Sayt kafedramiz faoliyatini yoyish uchun yaratildi. Bu saytni yaratishda ancha tajribaga ega bo'lib qoldim. Tekin shablonni internetdan yuklab olib o'zimga moslashtirdim. Bu O'zbekiston tarixidagi birinchi kafedra sayti(balki bo'lgandir, lekin men qidirib topolmadim) edi. Universitetdan sayt yaratganimiz uchun olqish eshitamiz, ular saytimizning oylik to'lovini to'lab turishni o'z zimmasiga oladi degan quruq orzular quruqligicha qolib ketdi. Saytlaring bor ekan-a deb ham kelishmadi. Shu saytning ortidan bizni xorijiy universitetlar tanimoqda va biz bilan bog'lanmoqda.
Kafedra uchun qilgan saytim
2024-yil esa mana shu BLOG.INITALIA.UZ saytini yaratdim. Nega yaratganimni shu yerdan bilib olarsiz. Sayt subdomen shaklida yaratildi, chunki ortiqcha xarajat qilish niyatim yo'q. Ushbu saytda oldingi saytlarda qilolmagan ishlarimni bajardim, hammasi ChatGPT sharofati bilan.
Xulosa qilib aytganimda, oldingga maqsad qo'ydingmi, u sari ildam qadam bos. Men sayt yaratish borasida kuchli bilimga ega emasman, shunday bo'lsada o'zimda kuch topib 3 ta sayt yaratdim. To'g'ri, saytlarimni 0 dan yaratmaganman, tayyor narsani o'zgartirib o'zlashtirganman. Lekin shuning o'zi ham katta yutuq. Sayt yaratish davomida yangidan yangi bilimlarni egalladim, bu soha gurusiga aylanmagan bo'lsam ham ancha narsalarga qodir bo'ldim. Ish davomida kamchiliklar ham bo'ldi, boshqa saytlardan olingan kodlar o'z natijasini bermadi, qayta aloqa shakli ishlamadi va boshqalar. Lekin har mag'lubiyatdan keyin o'zimda kuch topib g'olib bo'lish yo'llarini izladim.
Kelgusida niyatlarim BACK-END va FRONT-END bo'yicha o'qish, ANDROID dasturlar yaratishni o'rganish, turistik firma ochish, italyan yo'nalishi talabalarining Italiyaga borish imkoniyatlarini oshirish, italyancha-o'zbekcha lug'at ishlab chiqish, intiluvchan yoshlarga yordam berish va boshqalar. Bular uchun katta pul kerak, to'g'ri, lekin hamma katta narsalar kichik qadamlardan boshlanadi.